Wyrok TSUE z 22 stycznia 2026 r. o rozliczeniach z frankowiczami

Zarzut potrącenia banku a ochrona konsumenta – nowe zasady rozliczeń w sprawach frankowych

W dniu 22 stycznia 2026 r. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wydał wyrok w sprawie C-902/24 Herchoski, który rozstrzyga jedną z najbardziej spornych kwestii procesowych w postępowaniach dotyczących kredytów indeksowanych do franka szwajcarskiego. Orzeczenie dotyczy dopuszczalności podnoszenia przez bank zarzutu potrącenia przy jednoczesnym kwestionowaniu nieważności umowy kredytu.

Stan faktyczny sprawy

Sprawa trafiła do TSUE na skutek pytania prejudycjalnego skierowanego przez Sąd Okręgowy w Warszawie w związku z postępowaniem dotyczącym Santander Banku Polska. Podstawę sporu stanowiła umowa kredytu indeksowanego do CHF zawarta w 2008 r. na kwotę 360 tys. zł.

Kredytobiorcy wystąpili z powództwem o stwierdzenie nieważności umowy oraz zwrot wpłaconych rat w łącznej wysokości około 327 tys. zł. Bank – kwestionując nieważność umowy i obecność klauzul abuzywnych – jednocześnie wezwał kredytobiorców do zwrotu kapitału i podniósł zarzut potrącenia własnej wierzytelności jeszcze przed wydaniem wyroku.

Sąd krajowy powziął wątpliwość, czy takie działanie banku – polegające na równoczesnym kwestionowaniu nieważności umowy i zgłaszaniu roszczeń restytucyjnych na wypadek jej stwierdzenia – jest zgodne z dyrektywą 93/13/EWG w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich.

Rozstrzygnięcie Trybunału

TSUE uznał, że dyrektywa 93/13/EWG nie stoi na przeszkodzie podnoszeniu przez bank zarzutu potrącenia, również jako formy obrony ewentualnej. Trybunał wskazał, że takie rozwiązanie pozwala na rozliczenie obu stron w ramach jednego postępowania, co zwiększa efektywność wymiaru sprawiedliwości i ogranicza koszty.

Dopuszczalność zarzutu potrącenia została jednak obwarowana istotnymi warunkami:

1. Roszczenie banku o zwrot kapitału nie staje się wymagalne przed prawomocnym stwierdzeniem nieważności umowy przez sąd. Do tego momentu wezwanie do zwrotu kapitału nie wywołuje skutków prawnych.
2. Skuteczność potrącenia wymaga uprzedniego poinformowania konsumenta o konsekwencjach nieważności umowy, w tym o obowiązku zwrotu kapitału.
3. Bank może żądać wyłącznie zwrotu nominalnej kwoty kredytu oraz ustawowych odsetek za opóźnienie – bez wynagrodzenia za korzystanie z kapitału.
4. Mechanizm rozliczenia procesowego nie może stanowić instrumentu finansowego nacisku na konsumentów dochodzących roszczeń z tytułu klauzul abuzywnych.

Kluczowa kwestia odsetek za opóźnienie

Szczególne znaczenie praktyczne ma stanowisko Trybunału w zakresie naliczania odsetek ustawowych za opóźnienie. TSUE jednoznacznie wskazał, że jeżeli w sporze z konsumentem bank twierdzi, że umowa jest ważna, a jednocześnie wzywa konsumenta do zwrotu całego kapitału i podnosi ewentualny zarzut potrącenia, to takie wezwanie nie wywołuje skutków prawnych.

W konsekwencji odsetki za opóźnienie na rzecz banku mogą być naliczane dopiero od momentu prawomocnego stwierdzenia nieważności umowy kredytowej. Rozwiązanie to eliminuje możliwość obciążania konsumenta odsetkami za okres, w którym bank sam kwestionował nieważność umowy.

Odniesienie do wcześniejszego orzecznictwa

Wyrok w sprawie C-902/24 Herchoski stanowi rozstrzygnięcie wątpliwości powstałych na tle wcześniejszego orzeczenia TSUE w sprawie C-396/24 (Lubrecznik) z 19 czerwca 2025 r. Tamten wyrok, dotyczący tzw. teorii salda i teorii dwóch kondykcji, był przedmiotem rozbieżnych interpretacji zarówno ze strony banków, jak i pełnomocników konsumentów.

W obecnym orzeczeniu Trybunał potwierdził, że banki nie mogą dochodzić od konsumentów całej kwoty kapitału bez uwzględnienia uiszczonych już rat. Oznacza to, że tzw. teoria salda działa jednokierunkowo – na korzyść banku, nie zaś konsumenta.

Znaczenie praktyczne dla postępowań sądowych

Orzeczenie porządkuje dotychczasową praktykę procesową i powinno przyczynić się do zmniejszenia liczby tzw. kontrpozwów składanych przez banki w odrębnych postępowaniach. Skoro zarzut potrącenia jest dopuszczalny w ramach postępowania zainicjowanego przez kredytobiorcę, odpada potrzeba wszczynania przez bank odrębnego procesu o zwrot kapitału.

Z perspektywy kredytobiorców istotne jest, że Trybunał wyraźnie zaznaczył, iż mechanizm potrącenia nie może zniechęcać konsumentów do dochodzenia ich praw. Koszty sądowe muszą być rozliczane w sposób, który nie stanowi bariery dostępu do sądu dla osób kwestionujących abuzywne zapisy umowne.

Wpływ na prace legislacyjne

Wyrok TSUE w sprawie C-902/24 Herchoski powinien zostać uwzględniony w trwających pracach nad projektem tzw. ustawy frankowej. Orzeczenie precyzuje ramy prawne rozliczeń między stronami unieważnionej umowy kredytu, co może stanowić punkt odniesienia dla ustawodawcy krajowego.

Podsumowanie

Wyrok TSUE z 22 stycznia 2026 r. w sprawie C-902/24 Herchoski potwierdza dopuszczalność podnoszenia przez bank zarzutu potrącenia w postępowaniach frankowych, jednak pod warunkiem poszanowania gwarancji ochrony konsumenta wynikających z dyrektywy 93/13/EWG. Kluczowe znaczenie ma przesądzenie, że roszczenie banku o zwrot kapitału staje się wymagalne dopiero z chwilą prawomocnego stwierdzenia nieważności umowy, co eliminuje możliwość naliczania odsetek za wcześniejszy okres.

———

Prowadzimy sprawy kredytobiorców frankowych

Nasza kancelaria reprezentuje kredytobiorców w sporach z bankami na każdym etapie postępowania – od analizy umowy kredytowej, przez postępowanie przedsądowe, aż po reprezentację przed sądami wszystkich instancji. Jeśli posiadasz kredyt indeksowany lub denominowany do franka szwajcarskiego i rozważasz podjęcie kroków prawnych – zapraszamy do kontaktu w celu bezpłatnej analizy Twojej sprawy.