EU Inc. – Jednolita spółka europejska w 48 godzin za 100 euro

Europejskie startupy od lat wybierają rejestrację w Stanach Zjednoczonych zamiast w jurysdykcjach unijnych. Komisja Europejska postanowiła przerwać ten trend i zaproponowała EU Inc. – w pełni cyfrową, jednolitą formę prawną dostępną we wszystkich 27 państwach członkowskich. Projekt ma jednak jedną poważną lukę: podatki.

Dlaczego europejskie startupy uciekają do Delaware

Stan Delaware – formalnie liczący nieco ponad milion mieszkańców – jest siedzibą prawną większości amerykańskich spółek giełdowych oraz tysięcy europejskich startupów. Powód jest prozaiczny: prosta procedura rejestracji, przewidywalne orzecznictwo, jednolity zestaw zasad korporacyjnych i przyjazny dla inwestorów reżim prawny.

Tymczasem przedsiębiorca działający w kilku państwach Unii Europejskiej musi dziś zmagać się z 27 różnymi systemami prawa spółek, dziesiątkami odmiennych wymogów administracyjnych i biurokracją, która często rozciąga rejestrację spółki na tygodnie. Problem ten jasno opisały raporty Maria Draghiego i Enrica Letty – jednolity rynek formalnie istnieje, w praktyce wciąż jest podzielony.

EU Inc. (Societas Europaea Unificata) ma być europejską odpowiedzią na ten stan rzeczy.

Czym jest EU Inc. – jednolita spółka europejska

Komisja Europejska zaproponowała opcjonalną, jednolitą formę prawną działającą równolegle do krajowych systemów spółek, według jednego zestawu zasad obowiązujących w całej Unii. To tzw. 28. reżim – przedsiębiorca będzie mógł wybrać EU Inc. zamiast lub obok polskiej spółki z o.o., niemieckiej GmbH czy francuskiej SARL.

W odróżnieniu od dotychczasowej spółki europejskiej (Societas Europaea), EU Inc. ma być dostępna dla każdego przedsiębiorcy – także rozpoczynającego działalność.

Sześć kluczowych parametrów EU Inc.

Projekt zakłada radykalne uproszczenie zakładania i prowadzenia działalności:

1. Minimalny kapitał zakładowy: 1 euro – dla porównania, w klasycznej spółce europejskiej jest to 120 tys. euro (ponad 0,5 mln zł).
2. Rejestracja w 48 godzin – w pełni cyfrowo, przez centralny interfejs oparty na systemie BRIS (Business Registers Interconnection System).
3. Maksymalny koszt rejestracji: 100 euro – jednolity w całej Unii.
4. Zasada „once only” – przedsiębiorca podaje dane tylko raz, NIP i numer VAT przyznawane są automatycznie.
5. Brak obowiązkowego udziału notariusza przy zbywaniu udziałów.
6. Cyfrowy cały cykl życia spółki – od rejestracji aż po likwidację.

Dodatkowo projekt przewiduje elastyczne klasy udziałów oraz uproszczone programy opcyjne dla pracowników (employee stock options) – rozwiązania kluczowe w finansowaniu startupów technologicznych.

Dlaczego klasyczna spółka europejska się nie sprawdziła

Spółka europejska funkcjonuje od ponad dwóch dekad, ale nigdy nie zdobyła popularności. W polskim Krajowym Rejestrze Sądowym zarejestrowanych jest obecnie jedynie 14 takich podmiotów. W całej UE działa około 3,7–4 tys. spółek europejskich, ale operacyjnie funkcjonuje zaledwie kilkaset.

Przyczyny są znane:

• bardzo wysoki próg kapitału zakładowego (120 tys. euro),
• skomplikowane procedury rejestracyjne,
• zasadnicze ograniczenie do spółek akcyjnych posiadających spółki zależne,
• mniejsza elastyczność niż krajowe formy prawne, m.in. polska sp. z o.o.

EU Inc. ma rozwiązać każdy z tych problemów – stąd określana jest jako największa reforma europejskiego prawa spółek od czasu wprowadzenia SE.

Dla kogo EU Inc. będzie miała realne znaczenie

Nowa forma została zaprojektowana przede wszystkim z myślą o:

• startupach i scaleupach planujących ekspansję transgraniczną – szybka rejestracja i automatyczne uznanie statusu spółki w całej UE skróci czas wejścia na nowy rynek,
• funduszach venture capital i private equity – inwestujących w spółki z różnych państw UE i potrzebujących jednolitych instrumentów inwestycyjnych,
• spółkach technologicznych i cyfrowych – które dziś utrzymują odrębne struktury korporacyjne w każdej jurysdykcji, w której prowadzą działalność,
• firmach rodzinnych oraz MŚP – które dotychczas rezygnowały z działalności transgranicznej z uwagi na rozproszenie regulacyjne europejskiego prawa spółek.

Pułapka podatkowa – czego EU Inc. nie rozwiązuje

W tym miejscu projekt zaczyna się komplikować. EU Inc. nie tworzy ani jednolitej rezydencji podatkowej, ani wspólnego CIT. W praktyce oznacza to, że:

• nadal stosowane będą krajowe zasady dotyczące miejsca faktycznego zarządu (place of effective management),
• decydujące pozostaną krajowe regulacje dotyczące zakładu podatkowego oraz VAT,
• istnieje realne ryzyko sporów kompetencyjnych pomiędzy państwami członkowskimi co do tego, gdzie spółka jest faktycznie opodatkowana,
• problem podwójnego opodatkowania dochodów spółki działającej w kilku państwach pozostaje aktualny.

Równie poważnym zagrożeniem jest pozostawienie wykładni przepisów sądom krajowym. Bez wzmocnionej roli TSUE może powstać nawet 27 różnych linii orzeczniczych dotyczących tej samej formy prawnej – co podważa samą ideę jednolitości.

Dla doradców prawnych i podatkowych wniosek jest jednoznaczny: EU Inc. nie zwalnia z konieczności analizy struktury podatkowej w każdym państwie, w którym spółka rzeczywiście prowadzi działalność. Wręcz przeciwnie – im więcej jurysdykcji w grze, tym istotniejsze staje się planowanie podatkowe i należyta staranność w dokumentowaniu rzeczywistego zarządu.

Kiedy będzie można założyć pierwszą EU Inc.

Jeśli prace legislacyjne przebiegną zgodnie z planem Komisji Europejskiej, pierwsze spółki EU Inc. mogłyby rozpocząć działalność w 2028 r. Do tego czasu projekt musi przejść proces legislacyjny w Parlamencie Europejskim i Radzie, a państwa członkowskie – w tym Polska – będą musiały dostosować przepisy proceduralne, rejestrowe i podatkowe.

Co przedsiębiorca może zrobić już dziś

Choć do wejścia EU Inc. w życie pozostały co najmniej dwa lata, przedsiębiorcy planujący ekspansję transgraniczną w tym horyzoncie powinni już teraz uwzględnić tę formę w długoterminowej strategii korporacyjnej. Warto rozważyć:

• czy obecna struktura grupy kapitałowej nadaje się do uproszczenia po wprowadzeniu EU Inc.,
• jak zaplanować nadchodzące rundy finansowania, transakcje M&A czy programy opcyjne dla pracowników, by w razie potrzeby możliwe było ich dostosowanie do nowej formy prawnej,
• jak zarządzić ryzykiem podatkowym, jeżeli planowana działalność operacyjna obejmie kilka państw członkowskich.

EU Inc. nie będzie rozwiązaniem uniwersalnym, ale dla wielu firm – szczególnie skalowalnych technologicznie i działających transgranicznie – może okazać się najwygodniejszą formą prowadzenia działalności w Europie od czasu wprowadzenia jednolitego rynku.