Faktura otrzymana po okresie rozliczeniowym nie blokuje już odliczenia VAT — wyrok TSUE

Faktura otrzymana po okresie rozliczeniowym nie blokuje już odliczenia VAT — przełomowy wyrok TSUE w sprawie T-689/24

Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w wyroku z 11 lutego 2026 r. (T-689/24) potwierdził, że podatnik może odliczyć VAT w deklaracji za okres, w którym powstał obowiązek podatkowy, nawet jeżeli faktura wpłynęła już po jego zakończeniu — pod jednym warunkiem: dokument musi znaleźć się w jego rękach przed złożeniem tej deklaracji. Rozstrzygnięcie zapadło w odpowiedzi na pytanie prejudycjalne Naczelnego Sądu Administracyjnego i wprost podważa praktykę polskich organów podatkowych opartą na art. 86 ust. 10b pkt 1 ustawy o VAT.

Spór, który zmienił reguły gry

Wyrok zapadł na kanwie sporu spółki działającej w obrocie gazem i energią elektryczną z Dyrektorem Krajowej Informacji Skarbowej. Specyfika tej branży — wielomilionowe transakcje rozliczane na podstawie odczytów licznikowych, faktury wystawiane przez dostawców z istotnym przesunięciem czasowym — sprawia, że dokumenty często docierają do nabywcy dopiero w kolejnym okresie rozliczeniowym. Jednocześnie spółka, jako podmiot odsprzedający energię, była zobowiązana wykazywać podatek należny już za okres dostawy, niezależnie od momentu otrzymania faktur od swoich kontrahentów.

Powstało pytanie zasadnicze: czy nabywca, który spełnił wszystkie warunki materialne odliczenia w danym okresie rozliczeniowym, ale otrzymał fakturę dopiero po jego zakończeniu — choć nadal przed złożeniem deklaracji za ten okres — może uwzględnić odliczenie już za miesiąc powstania obowiązku, czy musi czekać do okresu, w którym dokument fizycznie wpłynął.

Organ podatkowy, a następnie sąd I instancji uznały, że decyduje moment otrzymania faktury. Naczelny Sąd Administracyjny, dostrzegając ryzyko niezgodności tej wykładni z prawem unijnym, skierował pytanie prejudycjalne do Luksemburga. Trybunał rozstrzygnął jednoznacznie na korzyść podatnika, wyznaczając kierunek, który wymaga rewizji utrwalonej polskiej praktyki.

Materialne i formalne — rozróżnienie, które porządkuje system

Trybunał oparł rozumowanie na klasycznym dla swojej linii orzeczniczej rozróżnieniu pomiędzy przesłankami materialnymi a formalnymi prawa do odliczenia. Te pierwsze — status podatnika, dokonanie opodatkowanej transakcji, związek nabywanych towarów lub usług z działalnością opodatkowaną — dotyczą samej istoty prawa do pomniejszenia podatku należnego o naliczony. Te drugie, w tym posiadanie faktury, mają charakter techniczny i służą zapewnieniu prawidłowej kontroli rozliczeń.

Z konstrukcji art. 167 dyrektywy 2006/112/WE wynika jednoznacznie, że prawo do odliczenia powstaje w momencie, w którym podatek staje się wymagalny, czyli co do zasady z chwilą dokonania dostawy lub wykonania usługi. Faktura nie kreuje tego prawa — jedynie umożliwia jego wykonanie. Trybunał wyciągnął z tego pragmatyczny wniosek: jeżeli w chwili składania deklaracji podatnik dysponuje fakturą, ma prawo wykazać odliczenie za okres, w którym powstało materialne uprawnienie, choćby dokument otrzymał kilka dni czy tygodni po zamknięciu tego okresu.

„Prawo do odliczenia powstaje w momencie, w którym podatek staje się wymagalny — faktura jedynie umożliwia jego wykonanie.”

Druga warstwa argumentacji odwołuje się do zasady neutralności VAT. Mechanizm odliczeń ma w pełni uwolnić podatnika od ciężaru ekonomicznego podatku. Każde systemowe przesunięcie momentu odliczenia oznacza okresowe finansowanie budżetu z własnych środków przedsiębiorcy — co w skali roku, przy stałych opóźnieniach faktur, generuje wymierne koszty kapitałowe. Przepis krajowy, który wymusza takie przesunięcie wyłącznie z powodów formalnych, narusza neutralność systemu.

Trzeci filar to zasada proporcjonalności. Przepisy uszczelniające system, w tym wymogi formalne, są dopuszczalne, ale nie mogą iść dalej, niż to konieczne dla osiągnięcia celu. Generalny mechanizm opóźniający odliczenie u wszystkich podatników, niezależnie od okoliczności, nie spełnia tego testu — zwłaszcza wtedy, gdy faktura realnie znajduje się w dokumentacji podatnika przed momentem rozliczenia okresu.

Polski przepis pod lupą — art. 86 ust. 10b pkt 1 ustawy o VAT

W polskim porządku prawnym podstawą praktyki organów jest art. 86 ust. 10b pkt 1 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług. Konstrukcja tej regulacji — formalnie rozdzielająca powstanie prawa od jego wykonania, ale praktycznie wiążąca odliczenie z momentem fizycznego wpływu dokumentu — od lat była przedmiotem krytyki doktryny.

Art. 86 ust. 10b pkt 1 ustawy o VAT

Prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego w przypadkach, o których mowa w ust. 2 pkt 1 oraz pkt 2 lit. a, powstaje nie wcześniej niż w rozliczeniu za okres, w którym podatnik otrzymał fakturę lub dokument celny.

Wyrok TSUE oznacza, że dotychczasowa wykładnia tego przepisu, prowadząca do automatycznego odraczania odliczenia, nie da się utrzymać w przypadkach, w których faktura wpłynie do podatnika przed terminem złożenia JPK_V7 za okres, w którym powstał obowiązek podatkowy. Organy podatkowe i sądy administracyjne mają obowiązek dokonywania prounijnej wykładni przepisów krajowych, a w razie niemożliwości takiej wykładni — odmowy stosowania normy sprzecznej z dyrektywą. W praktyce oznacza to, że podatnik może powołać się bezpośrednio na art. 167 i art. 178 lit. a dyrektywy 2006/112/WE w sporze z administracją skarbową.

Co to znaczy dla rozliczeń bieżących

Dla działów księgowych i finansowych przedsiębiorstw najważniejszy praktyczny wniosek jest następujący: jeżeli faktura zakupowa dokumentuje transakcję z poprzedniego okresu rozliczeniowego, a wpłynęła przed 25. dniem miesiąca następującego — czyli przed terminem złożenia JPK_V7 — można ująć ją w rozliczeniu za okres dostawy, a nie dopiero za okres jej otrzymania. Pozwala to na natychmiastowe odliczenie i utrzymanie pełnej neutralności podatku.

Korzyści ekonomiczne są szczególnie wyraźne w branżach z opóźnionym fakturowaniem — energetyce, telekomunikacji, mediach, najmie nieruchomości komercyjnych, budownictwie. W skali roku przesunięcie odliczenia o jeden okres rozliczeniowy oznacza dla dużych podatników utrzymywanie istotnych kwot w postaci tymczasowej nadwyżki podatku należnego nad naliczonym, co przekłada się na realne koszty finansowe i pogorszenie płynności.

W praktyce wymaga to dostosowania procedur wewnętrznych — zarówno terminów zamykania okresu w systemach księgowych, jak i sposobu kwalifikowania faktur „spóźnionych”. Każde przedsiębiorstwo, które stosuje dotychczasową, zachowawczą praktykę odraczania odliczenia, powinno przeanalizować, czy nie generuje w ten sposób zbędnych kosztów płynnościowych, których przy obecnym stanie orzecznictwa unijnego można uniknąć.

Korekty deklaracji za okresy zamknięte

Wyrok otwiera również drogę do odzyskania VAT za okresy historyczne. Podatnicy, którzy w przeszłości odraczali odliczenie zgodnie z dotychczasową wykładnią organów, mogą rozważyć korektę deklaracji i wniosek o stwierdzenie nadpłaty na podstawie art. 75 § 1 Ordynacji podatkowej — pod warunkiem, że zobowiązanie nie uległo przedawnieniu. Pięcioletni termin przedawnienia liczy się od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku.

Praktyczne znaczenie tej możliwości jest dwojakie. Po pierwsze, sama kwota nadpłaty — w przypadku przedsiębiorstw o znacznej skali zakupów może sięgać setek tysięcy złotych w skali wszystkich nieprzedawnionych okresów. Po drugie, oprocentowanie nadpłaty, naliczane co do zasady od dnia jej powstania, stanowi dodatkową korzyść finansową. Wymaga to jednak rzetelnego przygotowania dokumentacji potwierdzającej, w jakich okresach faktury wpływały do podatnika oraz kiedy spełnione zostały pozostałe przesłanki materialne odliczenia.

Wyrok w szerszej perspektywie — utrwalona linia TSUE

Rozstrzygnięcie z 11 lutego 2026 r. nie jest przełomem ideowym — wpisuje się w trwałą linię orzeczniczą Trybunału akcentującą prymat treści nad formą w prawie do odliczenia VAT. Już wcześniej TSUE wielokrotnie odmawiał akceptacji krajowych regulacji, które uzależniały realizację prawa do odliczenia od wąsko rozumianych wymogów formalnych — dotyczyło to między innymi możliwości korygowania faktur z mocą wsteczną oraz utrzymania prawa do odliczenia mimo formalnych wad dokumentu.

Nowość omawianego wyroku polega na tym, że dotyka materii szczególnie wrażliwej z perspektywy polskiej praktyki — momentu wykonania prawa do odliczenia. W większości państw członkowskich kwestia ta jest rozstrzygnięta na korzyść podatnika; polska wykładnia, formalistycznie wiążąca odliczenie z fizycznym wpływem faktury w ramach okresu rozliczeniowego, stanowiła w tym zakresie wyjątek na tle europejskim.

Co dalej — perspektywa dla podatników

W najbliższych miesiącach należy spodziewać się reakcji ze strony Ministerstwa Finansów oraz adaptacji praktyki organów skarbowych. Możliwe są dwa scenariusze: nowelizacja art. 86 ust. 10b pkt 1 ustawy o VAT dostosowująca przepis do treści wyroku albo wydanie objaśnień podatkowych korygujących dotychczasową wykładnię. Niezależnie od tego, jaki kierunek przyjmie ustawodawca, podatnicy mogą już dziś powoływać się bezpośrednio na wyrok TSUE w sporach z organami podatkowymi i przed sądami administracyjnymi.

Warto pamiętać, że bezpośrednia skuteczność dyrektywy 2006/112/WE w zakresie prawa do odliczenia VAT została potwierdzona w wieloletnim orzecznictwie Trybunału. Podatnik, który spełnia przesłanki materialne i dysponuje fakturą w chwili rozliczenia, ma instrument prawny pozwalający skutecznie zakwestionować odmowę bieżącego odliczenia ze strony organu — niezależnie od tego, czy ustawa o VAT zostanie znowelizowana.

Jak wspieramy podatników

W naszej kancelarii prowadzimy kompleksowe doradztwo w zakresie rozliczeń VAT, ze szczególnym uwzględnieniem skutków praktycznych orzecznictwa TSUE i NSA. Pomagamy klientom w analizie, czy bieżąca polityka odliczeń VAT w pełni wykorzystuje ramy zakreślone przez prawo unijne, oraz w identyfikacji okresów historycznych, za które przysługuje korekta deklaracji i wniosek o stwierdzenie nadpłaty.

Reprezentujemy podatników w postępowaniach przed organami podatkowymi i sądami administracyjnymi, w tym w sprawach, w których kluczowe znaczenie ma bezpośrednie stosowanie prawa unijnego. Audyt rozliczeń VAT prowadzimy w sposób ukierunkowany na wymierny rezultat — odzyskanie zapłaconego podatku oraz zabezpieczenie bieżących rozliczeń przed ryzykiem sporu z administracją skarbową.