Planowane zmiany w podatkach dla samozatrudnionych i przedsiębiorców od 2027 roku

Ministerstwo Finansów opublikowało zaktualizowaną wersję projektu nowelizacji ustaw o podatku dochodowym od osób fizycznych (PIT), podatku dochodowym od osób prawnych (CIT) oraz ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym (projekt UD116). Planowane zmiany, których wejście w życie przewidziano na 1 stycznia 2027 roku, mają na celu – według uzasadnienia projektu – dalsze uszczelnienie systemu podatkowego. W praktyce oznaczają one istotne podwyższenie obciążeń fiskalnych dla szerokiej grupy podatników, w szczególności osób prowadzących jednoosobową działalność gospodarczą.

Poniżej omawiamy najważniejsze obszary planowanych zmian oraz ich potencjalne konsekwencje z perspektywy prawa pracy i prowadzenia działalności gospodarczej.

Podwyższenie stawki ryczałtu dla przychoodów powyżej 100 000 zł

Jedna z kluczowych zmian dotyczy przedsiębiorców rozliczających się ryczałtem według stawki 8,5%. Zgodnie z projektem, przychody przekraczające 100 000 zł rocznie będą podlegały opodatkowaniu wyższą stawką wynoszącą 15%. Zmiana ta obejmie szeroki katalog zawodów – od szkoleniowców, pośredników i przedstawicieli handlowych, przez grafików i informatyków, aż po trenerów personalnych, kosmetyczki czy fryzjerki. Każdy, kto do tej pory korzystał z preferencyjnej stawki ryczałtowej, powinien zweryfikować, czy planowane przepisy dotyczą również jego działalności.

Ustawodawca przewidział możliwość uniknięcia wyższej stawki, jednak pod ściśle określonym warunkiem: przedsiębiorca musi zatrudniać co najmniej jednego pracownika na pełen etat w ramach umowy o pracę przez cały okres prowadzenia działalności w danym roku. Dla wielu samozatrudnionych, którzy prowadzą działalność jednoosobową i nie potrzebują pracowników, jest to warunek trudny do spełnienia – zarówno z przyczyn organizacyjnych, jak i ze względu na wysoki koszt zatrudnienia na podstawie umowy o pracę.

Warto podkreślić, że mechanizm ten budzi wątpliwości ekspertów. Jak wskazują doradcy podatkowi, decyzja o zatrudnieniu pracownika powinna wynikać z rzeczywistych potrzeb biznesowych, a nie z chęci uniknięcia wyższego opodatkowania. Wprowadzenie takiego warunku może prowadzić do sztucznego “wymuszania” tworzenia etatów, co – paradoksalnie – może obniżyć jakość zatrudnienia zamiast ją podnieść.

Ograniczenia w uldze IP Box

Istotne zmiany dotkną również ulgi IP Box, która umożliwia zastosowanie preferencyjnej 5-procentowej stawki podatku dochodowego od dochodów uzyskiwanych z kwalifikowanych praw własności intelektualnej. Ulga ta jest szczególnie popularna wśród programistów i specjalistów IT prowadzących jednoosobową działalność gospodarczą.

Projekt nowelizacji wprowadza warunek, zgodnie z którym skorzystanie z ulgi IP Box będzie uzależnione od zatrudniania co najmniej trzech osób (w przeliczeniu na pełne etaty) na podstawie umowy o pracę przez minimum 300 dni w roku podatkowym. Alternatywnie, podatnik będzie mógł spełnić ten warunek poprzez ponoszenie miesięcznych kosztów wynagrodzeń z tytułu umów zawartych z co najmniej trzema osobami fizycznymi (niepowiązanymi z podatnikiem) w wysokości nie mniejszej niż trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw.

Ponadto, dochody opodatkowane w ramach IP Box mają zostać włączone do podstawy obliczenia daniny solidarnościowej, co dodatkowo zwiększy efektywne obciążenie podatkowe osób o najwyższych dochodach.

Dla jednoosobowych działalności IT i małych software house’ów zmiany te oznaczają konieczność przebudowy modelu zatrudnienia albo rezygnacji z preferencyjnej stawki. Ministerstwo Finansów argumentuje, że praktyka stosowania IP Box przez samozatrudnionych specjalistów IT nie zawsze wpisywała się w cele tej ulgi i służyła przede wszystkim obniżaniu zobowiązań podatkowych bez istotnego wkładu w zwiększanie innowacyjności.

Wydłużenie karencji przy sprzedaży samochodów z leasingu

Projekt UD116 adresuje również popularną praktykę optymalizacji podatkowej polegającą na wykupie samochodu z leasingu operacyjnego, a następnie przekazaniu go w darowiźnie członkowi najbliższej rodziny. Dotychczas obdarowany mógł sprzedać pojazd już po 6 miesiącach od otrzymania darowizny bez obowiązku zapłaty podatku dochodowego.

Zgodnie z planowanymi zmianami, okres karencji podatkowej zostanie wydłużony z 6 miesięcy do 3 lat. Sprzedaż samochodu otrzymanego w darowiźnie przed upływem tego okresu będzie skutkowała obowiązkiem zapłaty PIT według skali podatkowej (12% lub 32%). Zmiana ta ma charakter prewencyjny – Ministerstwo Finansów uznało, że dotychczasowa praktyka stanowiła konstrukcję podatkową pozbawiającą budżet państwa wpływów, a nie przejaw naturalnego obrotu gospodarczego.

Ograniczenie ulgi mieszkaniowej i zmiany w najmie

Projekt nowelizacji przewiduje również ograniczenie częstotliwości korzystania z ulgi mieszkaniowej. Dotychczas możliwe było wielokrotne wykorzystywanie zwolnienia z podatku od sprzedaży nieruchomości (przed upływem 5 lat od nabycia), jeżeli uzyskane środki przeznaczano na własne cele mieszkaniowe. Po wejściu zmian w życie, z ulgi tej będzie można skorzystać nie częściej niż raz na trzy lata. Celem tej regulacji jest ograniczenie wykorzystywania ulgi przez osoby profesjonalnie zajmujące się obrotem nieruchomościami (tzw. flipperzy), które wielokrotnie korzystały ze zwolnienia w sposób niezgodny z jego pierwotną funkcją.

Zmiany obejmą także zasady opodatkowania najmu majątku firmowego podmiotom powiązanym. Stawka ryczałtu za dzierżawę własności intelektualnej wzrośnie do 17%. Resort finansów argumentuje, że dotychczasowe mechanizmy wynajmu w ramach grup kapitałowych lub rodzinnych były często wykorzystywane do sztucznego obniżania obciążeń podatkowych – na przykład poprzez zastępowanie dywidendy wynagrodzeniem za użytkowanie znaku towarowego.

Skutki finansowe i perspektywa prawna

Według szacunków Ministerstwa Finansów, całość planowanych zmian ma przynieść budżetowi państwa około 7,3 mld zł w perspektywie dekady. Sama zmiana w zakresie IP Box ma wygenerować dodatkowe wpływy rzędu 404 mln zł już w pierwszym roku obowiązywania nowych przepisów.

Z perspektywy prawa pracy, planowane zmiany mają wymiar daleko wykraczający poza sam system podatkowy. Wprowadzenie warunku zatrudnienia jako przesłanki skorzystania z preferencji podatkowych stanowi element szerszej polityki rządu, zmierzającej do ograniczenia skali samozatrudnienia i promowania standardowych form zatrudnienia na podstawie umowy o pracę. Wpisuje się to w kontekst wcześniejszych działań legislacyjnych, takich jak planowana reforma Państwowej Inspekcji Pracy, wzmocnienie mechanizmów zwalczania pracy nierejestrowanej oraz nowelizacja przepisów o umowach cywilnoprawnych.

Rekomendacje

Przedsiębiorcom i samozatrudnionym rekomendujemy przeprowadzenie dokładnej analizy wpływu planowanych zmian na ich sytuację podatkową jeszcze przed końcem 2026 roku. Warto rozważyć konsultację prawną i podatkową w celu oceny, czy dotychczasowy model prowadzenia działalności pozostanie optymalny w nowych warunkach prawnych. W szczególności należy przeanalizować ewentualność zmiany formy opodatkowania, restrukturyzacji modelu współpracy B2B lub dostosowania polityki zatrudnienia w firmie.

Należy pamiętać, że projekt jest wciąż na etapie legislacyjnym i szczegółowe rozwiązania mogą ulec zmianie. Monitorowanie postępu prac nad nowelizacją jest kluczowe dla podjęcia trafnych decyzji biznesowych.

Podstawa prawna: Projekt ustawy o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz niektórych innych ustaw (nr z wykazu: UD116); ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2025 r. poz. 163 ze zm.); ustawa z dnia 20 listopada 1998 r. o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne (Dz. U. z 2024 r. poz. 776 ze zm.).