Prawo pracy kierowców międzynarodowych: przełomowy wyrok TSUE

Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wydał 11 grudnia 2025 r. orzeczenie dotyczące ustalania prawa właściwego dla umów o pracę kierowców wykonujących przewozy w kilku państwach członkowskich. Wyrok w sprawie C-485/24 Locatrans może mieć istotne znaczenie dla tysięcy pracowników branży transportowej.

Tło sprawy

Sprawa dotyczyła obywatela Francji zatrudnionego w 2002 roku przez luksemburskie przedsiębiorstwo transportowe Locatrans jako kierowca. Umowa o pracę zawierała klauzulę wyboru prawa luksemburskiego. Kierowca miał wykonywać przewozy w kilku krajach europejskich, w tym we Francji.

Z biegiem lat sytuacja faktyczna uległa zmianie — działalność kierowcy koncentrowała się w coraz większym stopniu na terytorium Francji. Sam pracodawca potwierdził tę zmianę w 2014 roku, zgłaszając pracownika do francuskiego systemu ubezpieczeń społecznych. W tym samym roku, po tym jak kierowca odmówił skrócenia czasu pracy, Locatrans rozwiązało z nim stosunek pracy.

Droga przez instancje

Zwolniony pracownik wniósł powództwo do sądu pracy w Dijon. Sąd pierwszej instancji oddalił jego roszczenia, rozpatrując sprawę na podstawie prawa luksemburskiego zgodnie z zapisem umownym. Sąd apelacyjny w Dijon uchylił jednak to orzeczenie, uznając że właściwe jest prawo francuskie — ze względu na miejsce, w którym pracownik faktycznie świadczył pracę.

Locatrans złożyło skargę kasacyjną. Francuski sąd kasacyjny, dostrzegając złożoność problemu prawnego, zwrócił się z pytaniem prejudycjalnym do Trybunału Sprawiedliwości UE.

Istota problemu prawnego

Kluczowe pytanie brzmiało: jakie prawo stosować do umowy o pracę, gdy pracownik początkowo wykonywał obowiązki w jednym miejscu, a następnie jego działalność przeniosła się do innego państwa, które stało się nowym, stałym miejscem świadczenia pracy?

Konwencja rzymska z 1980 roku, regulująca prawo właściwe dla zobowiązań umownych, ogranicza swobodę wyboru prawa przez strony — nie może on prowadzić do pozbawienia pracownika ochrony wynikającej z bezwzględnie obowiązujących przepisów prawa, które znalazłoby zastosowanie przy braku takiego wyboru.

Rozstrzygnięcie Trybunału

Trybunał wyjaśnił mechanizm ustalania prawa właściwego przy braku wyboru dokonanego przez strony. Konwencja rzymska przewiduje dwa podstawowe łączniki: państwo, w którym pracownik zazwyczaj świadczy pracę, lub — gdy takiego miejsca nie można wskazać — państwo siedziby pracodawcy.

W ocenie Trybunału pierwszy łącznik nie pozwala na jednoznaczne określenie właściwego państwa, gdy w trakcie stosunku pracy nastąpiło przeniesienie stałego miejsca wykonywania pracy z jednego kraju do drugiego. Należy zatem sięgnąć po drugi łącznik — siedzibę przedsiębiorstwa zatrudniającego pracownika, która w tej sprawie znajduje się w Bettembourgu w Luksemburgu.

Trybunał zastrzegł jednak, że istnieje klauzula korygująca. Jeżeli z całokształtu okoliczności wynika, że umowa wykazuje ściślejszy związek z innym państwem, stosuje się prawo tego państwa.

Wytyczne dla sądu krajowego

Trybunał wskazał, że francuski sąd kasacyjny będzie musiał zbadać, czy umowa o pracę nie wykazuje jednak ściślejszego związku z Francją. W ramach tej analizy sąd powinien uwzględnić wszystkie elementy charakteryzujące stosunek pracy, w szczególności:

• ostatnie miejsce, w którym kierowca zazwyczaj świadczył pracę,
• obowiązek przynależności do francuskiego systemu zabezpieczenia społecznego.

Znaczenie wyroku

Orzeczenie ma istotne znaczenie praktyczne dla branży transportowej, w której pracownicy często wykonują obowiązki na terenie wielu państw. Wyrok potwierdza, że formalne zapisy umowne o wyborze prawa nie mogą pozbawiać pracowników ochrony, którą gwarantują im przepisy państwa rzeczywistego wykonywania pracy.

Szczególnie ważne jest podkreślenie przez Trybunał, że przy ocenie prawa właściwego należy brać pod uwagę ewolucję stosunku pracy — fakt, że pracownik początkowo świadczył pracę w wielu krajach, nie wyklucza późniejszego ustalenia ściślejszego związku z konkretnym państwem, gdy faktyczne miejsce wykonywania pracy się ustabilizowało.