Unieważnienie umowy kredytu powiązanego z walutą obcą – najczęściej frankiem szwajcarskim – jest dziś jednym z najczęstszych scenariuszy zakończenia sporu między konsumentem a bankiem. Korzystne dla kredytobiorców orzecznictwo TSUE, w tym przełomowy wyrok w sprawie Dziubak (C-260/18) z 3 października 2019 r., a następnie wyrok z 19 czerwca 2025 r. w sprawie C-396/24, ugruntowały linię orzeczniczą sądów krajowych, co przełożyło się na lawinę prawomocnych wyroków stwierdzających nieważność tych umów. Sukces procesowy nie kończy jednak wszystkich problemów kredytobiorcy. Obok konieczności wzajemnego rozliczenia z bankiem pojawia się bowiem istotna kwestia podatkowa, której wielu frankowiczów nie przewiduje: obowiązek zwrotu wcześniej odliczonej ulgi odsetkowej.

Rozliczenie z bankiem po wyroku – co jest, a co nie jest przychodem

Po stwierdzeniu nieważności umowy strony zobowiązane są do wzajemnego zwrotu świadczeń. Kredytobiorca oddaje bankowi kwotę wypłaconego kapitału, bank natomiast zwraca kredytobiorcy sumę wszystkich uiszczonych rat kapitałowo-odsetkowych oraz ewentualnych dodatkowych opłat. Kluczowe pytanie z perspektywy PIT brzmi: czy ta kwota, którą bank zwraca frankowiczowi, stanowi przychód podlegający opodatkowaniu?

Organy podatkowe konsekwentnie przyjmują, że sam zwrot kwot wcześniej wpłaconych przez kredytobiorcę na rzecz banku nie generuje przychodu podatkowego. Podatnik odzyskuje bowiem jedynie ekwiwalent własnych, uprzednio wydatkowanych środków – nie dochodzi do przysporzenia majątkowego w rozumieniu art. 11 ust. 1 ustawy o PIT. Stanowisko to potwierdzają liczne interpretacje indywidualne dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej wydane w 2025 r., m.in. interpretacje z 5 grudnia 2025 r. (0114-KDIP3-2.4011.723.2025.3.JK3), z 22 października 2025 r. (0112-KDIL2-1.4011.661.2025.3.DJ) czy z 1 października 2025 r. (0115-KDST2-1.4011.417.2025.3.JPO).

Zwrot środków uprzednio wpłaconych przez kredytobiorcę w ramach spłaty rat kapitałowo-odsetkowych nie prowadzi do powstania przysporzenia majątkowego – jest zatem neutralny podatkowo.

Odrębnego potraktowania wymaga natomiast sytuacja, w której w ramach rozliczenia z bankiem kredytobiorca otrzymuje świadczenia wykraczające poza zwrot własnych wpłat – np. dodatkowe odsetki ustawowe za opóźnienie zasądzone przez sąd. Takie kwoty mogą już podlegać kwalifikacji jako przychód z tzw. innych źródeł w rozumieniu art. 10 ust. 1 pkt 9 w zw. z art. 20 ust. 1 ustawy o PIT.

Pułapka ulgi odsetkowej

Wielu kredytobiorców frankowych zaciągało kredyty mieszkaniowe w okresie obowiązywania art. 26b ustawy o PIT, tj. przed 1 stycznia 2007 r. Przepis ten umożliwiał odliczenie od podstawy opodatkowania faktycznie poniesionych wydatków na spłatę odsetek od kredytu zaciągniętego na własne cele mieszkaniowe – była to tzw. ulga odsetkowa. Pomimo uchylenia tego przepisu ustawodawca zagwarantował podatnikom ochronę praw nabytych na mocy art. 9 ustawy z 16 listopada 2006 r. o zmianie ustawy o PIT, co oznaczało, że osoby, które rozpoczęły korzystanie z ulgi, mogły kontynuować odliczenia w kolejnych latach.

Problem pojawia się w momencie, gdy na skutek wyroku unieważniającego umowę kredytową bank dokonuje zwrotu wpłaconych rat kapitałowo-odsetkowych. W zakresie, w jakim zwrócone kwoty obejmują odsetki uprzednio odliczone w ramach ulgi odsetkowej, zastosowanie znajduje art. 45 ust. 3a ustawy o PIT. Przepis ten stanowi, że jeżeli podatnik dokonał odliczeń od dochodu, podstawy obliczenia podatku lub podatku, a następnie otrzymał zwrot odliczonych kwot – w całości lub w części – to w zeznaniu podatkowym składanym za rok podatkowy, w którym otrzymał ten zwrot, zobowiązany jest doliczyć zwrócone kwoty odpowiednio do dochodu.

Art. 45 ust. 3a ustawy o PIT: Jeżeli podatnik, obliczając podatek należny, dokonał odliczeń od dochodu, podstawy obliczenia podatku lub podatku, a następnie otrzymał zwrot odliczonych kwot (w całości lub w części), w zeznaniu podatkowym składanym za rok podatkowy, w którym otrzymał ten zwrot, dolicza odpowiednio kwoty poprzednio odliczone.

Moment rozliczenia

Istotne jest, że obowiązek doliczenia nie wiąże się z datą wydania wyroku stwierdzającego nieważność umowy, lecz z rokiem podatkowym, w którym faktycznie dochodzi do zwrotu odsetek przez bank. Samo orzeczenie o nieważności nie modyfikuje bowiem rozmiaru zobowiązań podatkowych za lata wcześniejsze – skutki podatkowe powstają dopiero w momencie otrzymania zwrotu. Podatnik, który w 2026 r. otrzyma od banku zwrot kwot obejmujących odsetki wcześniej odliczone w ramach ulgi, powinien wykazać je w zeznaniu PIT-36 lub PIT-37 składanym do końca kwietnia 2027 r. Kwoty te wykazuje się w pozycji „Inne źródła”, co potwierdziła m.in. interpretacja dyrektora KIS z 4 grudnia 2025 r. (0112-KDIL2-1.4011.793.2025.2.KF).

Ciężar dowodowy po stronie podatnika

Na kredytobiorcy spoczywa obowiązek precyzyjnego ustalenia, jaka część zwróconych przez bank odsetek była w przeszłości faktycznie odliczona w ramach ulgi odsetkowej. Nie wszystkie spłacone odsetki musiały bowiem zostać objęte odliczeniem – ulga obejmowała wyłącznie odsetki naliczone od 1 stycznia 2002 r. i zapłacone od tego dnia, a ponadto jedynie od części kredytu nieprzekraczającej limitu wynikającego z iloczynu 70 m² powierzchni użytkowej i odpowiedniego wskaźnika przeliczeniowego. Podatnik powinien zatem dysponować dokumentacją pozwalającą na odtworzenie kwot odliczonych w poszczególnych latach – w tym deklaracjami PIT-2K składanymi przy pierwszym odliczeniu.

Kiedy obowiązek zwrotu ulgi nie powstaje

Nie każde rozliczenie z bankiem po unieważnieniu kredytu frankowego skutkuje koniecznością korekty ulgi odsetkowej. Jeżeli zwrócona przez bank kwota nie zawiera odsetek, które były uprzednio odliczone w ramach ulgi, to brak jest podstawy do stosowania art. 45 ust. 3a ustawy o PIT. Taka sytuacja może mieć miejsce np. wtedy, gdy kredytobiorca w ogóle nie korzystał z ulgi odsetkowej lub gdy zwrot obejmuje wyłącznie nadpłacony kapitał. Stanowisko to potwierdzają interpretacje dyrektora KIS z 22 października 2025 r. (0112-KDIL2-1.4011.661.2025.3.DJ) oraz z 16 września 2025 r. (0112-KDIL2-1.4011.582.2025.4.AK).

Należy jednak zachować ostrożność przy kwalifikacji kwot zwracanych przez bank. Dyrektor KIS w interpretacji z 18 lipca 2025 r. (0115-KDST2-2.4011.241.2025.3.KK) wskazał, że konieczność korekty ulgi może pojawić się nie tylko przy stwierdzeniu nieważności umowy, ale także w przypadku ugody z bankiem, jeżeli w ramach wypłacanej kwoty zawarte są raty kapitałowo-odsetkowe, od których podatnik korzystał z odliczenia. Decydujące znaczenie ma więc nie forma rozstrzygnięcia sporu, lecz to, czy ekonomicznie dochodzi do zwrotu kwot odsetek objętych wcześniejszym odliczeniem.

Umorzenie kredytu a zaniechanie poboru podatku

Obok scenariusza sądowego unieważnienia umowy kredytowej frankowicze nadal zawierają z bankami ugody, w ramach których bank umarza część wierzytelności kredytowej. Takie umorzenie – obejmujące kapitał, odsetki, prowizje i opłaty – stanowi co do zasady przysporzenie majątkowe po stronie dłużnika, kwalifikowane jako przychód z innych źródeł. Wynika to z ogólnej zasady, zgodnie z którą zwolnienie z długu (art. 508 k.c.) powoduje wygaśnięcie zobowiązania bez konieczności spełnienia świadczenia, co oznacza realne przysporzenie w majątku dłużnika.

Ustawodawca przewidział jednak dla frankowiczów szczególne rozwiązanie. Na mocy rozporządzenia Ministra Finansów z 11 marca 2022 r. w sprawie zaniechania poboru podatku dochodowego od niektórych dochodów (przychodów) związanych z kredytem hipotecznym udzielonym na cele mieszkaniowe zarządzono zaniechanie poboru PIT od kwot umorzonych wierzytelności z tytułu kredytu mieszkaniowego. W brzmieniu obowiązującym od 2 grudnia 2025 r. rozporządzenie obejmuje dochody uzyskane w okresie od 1 stycznia 2022 r. do 31 grudnia 2026 r.

Warunki skorzystania z zaniechania poboru

Zaniechanie poboru podatku ma zastosowanie, jeżeli spełnione są łącznie następujące przesłanki: kredyt został zaciągnięty na realizację jednej inwestycji mieszkaniowej, był udzielony przed 15 stycznia 2015 r. przez uprawniony podmiot i zabezpieczony hipotecznie, a kredytobiorca nie korzystał wcześniej z zaniechania poboru w odniesieniu do innego kredytu na cele mieszkaniowe. Kwoty objęte zaniechaniem mogą obejmować kapitał, odsetki (w tym skapitalizowane), prowizje oraz opłaty niezbędne do zawarcia umowy, z wyłączeniem kosztów usług dodatkowych, w szczególności ubezpieczeń. W przypadku kredytu przeznaczonego również na cele inne niż mieszkaniowe zaniechanie stosuje się proporcjonalnie, w części odpowiadającej wydatkom mieszkaniowym zdefiniowanym w art. 21 ust. 25 pkt 1 ustawy o PIT.

Dochody objęte zaniechaniem poboru nie podlegają wykazaniu w zeznaniu rocznym, nie są opodatkowane i nie wymagają zgłoszenia do urzędu skarbowego.

Rekomendacje praktyczne

Kredytobiorcy frankowi, którzy uzyskali lub spodziewają się korzystnego wyroku sądowego, powinni z wyprzedzeniem przeanalizować swoją sytuację podatkową pod kątem wcześniejszego korzystania z ulgi odsetkowej. Kluczowe jest zgromadzenie dokumentacji potwierdzającej kwoty odliczone w poszczególnych latach podatkowych – zarówno zeznań rocznych, jak i oświadczeń PIT-2K. Na tej podstawie możliwe będzie precyzyjne ustalenie kwoty odsetek podlegającej doliczeniu do dochodu w roku otrzymania zwrotu od banku.

Warto również pamiętać, że obowiązek podatkowy w zakresie zwrotu ulgi powstaje niezależnie od formy rozstrzygnięcia sporu z bankiem – zarówno wyrok stwierdzający nieważność umowy, jak i ugoda mogą skutkować koniecznością korekty, o ile w ramach rozliczenia dochodzi do zwrotu odsetek wcześniej odliczonych. Właściwe przygotowanie dokumentacji i świadomość mechanizmu wynikającego z art. 45 ust. 3a ustawy o PIT pozwoli uniknąć nieprzyjemnych niespodzianek na etapie rozliczenia rocznego.

Niniejszy artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej ani podatkowej. W indywidualnych przypadkach zalecana jest konsultacja z naszymi specjalistami.